Architectuur, Bouw & Ruimtelijke Ordening

Frappée par la récession, la région de la ruhr (allemagne) s’est lancée au cours des années ’90 dans une vaste entreprise de reconversion à la fois industrielle, environnementale et sociale.

Emilie Gentges s’est penchée sur le succès de cette initiative d’iBa emscher Park à la lueur des principes du développement durable, tentant de voir si ce modèle pourrait inspirer la reconversion de la région de Seraing. Ainsi, au lieu d’être rasés, les hauts fourneaux ont été transformés en musées et infrastructures sportives. La mobilité douce et l’accueil de la biodiversité ont été recherchés. L’aménagement de cet énorme territoire (5 millions d’habitants !) a été axé sur le logement mixte. Pour la dépollution des sols, les solutions «  naturelles ont été privilégiées. Le dialogue entre les différents acteurs a été favorisé. Au final, «  la Ruhr a retrouvé une image forte et une véritable identité culturelle, jugée attractive pour les investisseurs.

L’architecture durable se réduit trop souvent à des alternatives d’isolation, de ventilation, etc. Elle doit s’enrichir, notamment, de nouvelles façons de vivre les relations sociales et de consommer.

Pauline Feron a analysé une dizaine d’habitats groupés wallons et bruxellois Parmi les motivations des habitants, la dimension économique (au sens large) est importante car la mutualisation des caves, garages, buanderies… permet une économie d’espace et d’énergie dans certaines formules, les familles précaires en bénéficient tout particulièrement. L’entraide et le partage sont aussi des valeurs fondamentales chacun est incité à la contribution (en informations, réflexions, expériences, avis), par ex. sur le recours à des matériaux écologiques ou l’organisation des transports, et à une mise en commun, gage d’une démocratie participative.

Rivières et jardins d'orage : les coeurs urbains de demain
Dans des villes comme Bruxelles, les inondations promettent d’être de plus en plus ravageuses à la suite du dérèglement climatique. En construisant des bassins d’orage, les autorités font ce qu’elles peuvent et pansent les plaies dans l’urgence. Loin de cette technicité lourde et onéreuse, les villes de demain, plus soucieuses de convivialité et de liens sociaux, pourraient opter pour un réseau de « jardins d’orage et de « nouvelles rivières . Nulle vision naïve ou bucolique dans ces concepts. Juste le pari de réconcilier à long terme le citadin avec la nature, y compris ses caprices et ses excès. Et, peut-être, avec lui-même…

Samen op een duurzame, collectieve, verantwoordelijke en ecologische manier in Brussel wonen en dat uitermate betaalbaar houden… Dat was de droom van een vijftiental mensen toen ze in 2008 een vzw oprichtten en het architectenbureau Stekke + Fraas Architecten en AAAAchitectures onder de arm namen.

In 2013 werd die droom voor 80 personen werkelijkheid met de oplevering van de participatieve groepswoning Brutopia: 27 passieve en 2 lage-energieappartementen met een gemeenschappelijke tuin. Door samen bouwgrond aan te kopen en te bouwen zonder externe projectontwikkelaar, kon tot 20 à 30% goedkoper worden gebouwd. Ecologie, samenhorigheid, multifunctionaliteit en sociale mix was hetgeen wat van meet af aan primeerde bij de initiatiefnemers van Brutopia en wat ook dit buitengewone co-housingproject mogelijk maakte.

Brutopia is een participatieve groepswoning bestaande uit 2 nieuwe volumes verbonden door een grote gemeenschappelijke tuin van 757 m². In de realisatie werden 29 appartementen ondergebracht (27 passieve en 2 lage-energiewoningen), enkele professionele ruimtes (o.a. het architectenkantoor van Stekke & Fraas en een energieloket) en een dagcentrum voor bejaarden uit de buurt. Naast de tuin staan ook een moestuin, een wassalon, twee auto’s en een polyvalente zaal voor alle bewoners ter beschikking. Dat alles bevindt zich midden in een volkse Brusselse wijk met scholen, winkels en openbaar vervoer vlakbij.

Samen kopen en samen bouwen of renoveren om minder te betalen, is één van de kerngedachten die aan de basis van deze realisatie ligt. Door samen bouwgrond aan te kopen, door gezamenlijk te bouwen zonder projectontwikkelaar, door persoonlijke afwerkingsmaterialen (voor o.a. keuken en badkamer) in groep aan te kopen en zoveel mogelijk zelf te doen, werden tot 20 à 30% aan kosten uitgespaard. Zonder die collectieve aanpak hadden de bewoners van Brutopia er tegen de huidige vastgoedprijzen niet eens aan moeten denken om een vergelijkbaar appartement in het Brusselse te kopen, laat staan zo’n duurzame appartementen als die in Brutopia.

Duurzaamheid, ecologie, samenhorigheid en sociale mix was wat van meet af aan primeerde bij de initiatiefnemers van Brutopia en wat ook dit grootscheepse co-housingproject mogelijk maakte. Van in de ontwerpfase werd erover gewaakt verschillende soorten appartementen te creëren, met verschillende prijzen, afhankelijk van de gewenste oppervlakte van het appartement, van de ligging, van de afwerking en van de betrokkenheid van de eigenaar in het project (sommigen hebben zelf de afwerkingswerken uitgevoerd), zodat het project voor alle beurzen toegankelijk werd.

Dankzij diverse energiebesparende maatregelen tijdens de bouwfase is het jaarlijks verwarmingsverbruik in Brutopia beperkt tot 28 kWh/m². Ook het waterverbruik werd gerationaliseerd door in een groot regenwaterrecuperatiesysteem op de daken te voorzien. Op diezelfde daken staan ook zonnepanelen. Voor al deze ecologische maatregelen sleepte het project in 2009 al de prijs ‘Voorbeeldgebouw’ van het Brusselse Gewest in de wacht.

Bij Brutopia gaat het om meer dan ‘louter’ ecologisch en economisch verantwoord leven in de stad. Het project reflecteert de uitgesproken wens om samen een duurzaam leven uit te bouwen en dezelfde waarden te delen. 

Duurzaam bouwen gaat verder dan wat zonnepanelen hier en wat warmtepompen daar. Duurzaam bouwen hoeft ook helemaal niet duur of ontoegankelijk te zijn. Dat wil de Stichting voor Toekomstige Generaties bewijzen met THE BLUE HOUSE/, een nieuwe prijs die jaarlijks uitgereikt wordt.

• Laureaat : Brutopia                                  
• Finalisten : Gestapelde Stad en Un Brin de Paille

Architect Damien Carnoy van het architectuurbureau Atelier Carnoy-Crayon ontving de prijs van 5.000 euro voor de set van houten passiefwoningen, niet alleen een voorbeeld op vlak van techniek en energiebesparing, maar dat ook rekening houdt met de andere dimensies van duurzame ontwikkeling. Zo is L´Espoir , gelegen in de Brusselse gemeente Molenbeek, minder duur dan een klassieke nieuwbouw en biedt het een comfortabele woonst aan 14 gezinnen die over bescheiden financiële middelen beschikten. De vier dimensies van duurzame ontwikkeling, People, Prosperity, Planet, Participation, werden tijdens de bouw geïntegreerd.

De jury selecteerde ook drie genomineerden:

• Woon-en Werkerf van Verdickt & Verdickt in Antwerpen,
• het LAR-huis van David Henquinet in La Roche en
• The Black House van Rien Rossey in Leffinge.